Maślak sitarz
Suillus bovinus (L.: Fr.) Roussel

jadalny

SYSTEMATYKA:
Domena: Jądrowce (Eukaryota)
Królestwo: Grzyby (Eumycota)
Typ: Grzyby podstawkowe (Basidiomycota)
Klasa: Podstawczaki (Basidiomycetes)
Podklasa: Pojedynczopodstawkowe (Holobasidiomycetidae)
Rząd: Borowikowce (Boletales)
Rodzina:Borowikowate (Boletaceae)
Rodzaj: Maślak (Suillus)
Gatunek: Maślak sitarz Suillus bovinus (L.: Fr.) Roussel

SYNONIMY łacińskie: Boletus bovinus L. ex Fr., Ixocomus bovinus (L. ex Fr.) Quel.

SYNONIMY polskie: grzyb wolak, sitacz, sitek, sitka, sitnik, sitosz, grzyb sitarz, rzeszotnik

KAPELUSZ: Średnicy 3-12 cm, poczatkowo wypukły, z wiekiem płaski nawet do wklęsłego, bardzo elastyczny, często powyginany, mięsisty. Kolor skórzastożółtawy, pomarańczowobrązowy do czerwonawego. Cienki brzeg jest ostry, początkowo podwinięty, jaśniejszy, bladocielisty, płowy, złotobrązowy z cielistym lub różowym odcieniem, z wiekiem pofalowany. Skórka jednobarwna, gładka, podczas deszczu lepka, sucha lecz błyszcząca podczas suszy; od miąższu oddziela się płatami - zwłaszcza przy brzegu.

HYMENOFOR: Rurki, długości do 1 cm, szarożółte, brudnoochrowe, z czasem zielenieją, przyrośnięte i lekko zbiegające na trzon. Trudno je oddzielić od miąższu. Pory barwy rurek, w młodości labiryntowate, z czasem nieregularne, kanciaste, z przegródkami o nierównych brzegach, duże.

MIĄŻSZ: Lekko błękitniejący po przecięciu, bardzo elastyczny, trudny do łamania, lepki, bladożółtawy (w trzonie z jasnobrązowym odcieniem), miejscami nieznacznie błękitnieje. Łagodny (lekko gorzkawy) smak, słaby zapach. Dość łykowaty.

TRZON: Pełny, rozmiarów do 10 x 2 cm, równej grubości, zazwyczaj krótki, często wygięty. Kolor lapelusza lub nieco bledszy, powierzchnia gładka, matowa, czasem delikatnie marmurkowaty. Przy podstawie czerwonobrązowy (zwykle z różową grzybnią), u szczytu żółtawocielisty. Brak osłony.

ZARODNIKI: Wielkości 7-13 x 3-4 µ, elipsoidalnie wrzecionowate do walcowato wrzecionowatych, gładkie, jasnożółtawe. Podstawki 25 x 4 µ. Cystydy 35-60 x 5-9 µ, cylindryczne do wrzecionowatych, bezbarwne lub żółtawe. Wysyp żółtobrązowy (z oliwkowym odcieniem).

WYSTĘPOWANIE: VI-XI, w wilgotnych lasach iglastych i na wrzosowiskach, zwłaszcza na kwaśnych glebach, zawsze pod sosnami. Czasem występują gromadnie, w kępkach ze zrośniętymi kapeluszami lub trzonami. Częsty.

DRZEWA TOWARZYSZĄCE: sosna

WARTOŚĆ: Jadalny, lecz średniej jakości z powodu łykowatego miąższu. Zalecany jako grzyb domieszkowy. Smaczne są jedynie młode owocniki.

GATUNKI PODOBNE:
- maślak pstry Suillus variegatus (Sw.: Fr.) Kuntze - z ziarenkowato-filcowatą skórką kapelusza, również rośnie pod sosnami; jadalny
- maślak ziarnisty (Suillus granulatus L.: Fr. Roussel) - ma łatwo ściągalną skórkę i przeważnie rysunek na ochrowo-brązowawym kapeluszu; również rośnie pod sosnami; jadalny
(oba te gatunki wytwarzają owocniki nie rosnące kępami, w przeciwieństwie do maślaka sitarza)

UWAGI:

  • Podczas gotowania zmienia barwę na bordowo-fioletową.
  • Z powodu identycznych wymagań środowiskowych, często występuje w bezpośrednim sąsiedztwie klejówki różowej Gomphidus roseus (Fr.) Fr.

    GRZYBNIA: biaława z cielistym odcieniem

    ROZMIESZCZENIE: Europa, Azja, Afryka, Ameryka

    BIBLIOGRAFIA:

  • Dermek A., Pilat A. 1990. Poznajemy grzyby. ZN im. Ossolińskich, Wrocław
  • Flück M. Atlas grzybów. OW „Delta w-z”, Warszawa
  • Gerhardt E. 2006. Grzyby. KDC, Warszawa
  • Gumińska B., Wojewoda W. 1985. Grzyby i ich oznaczanie. PWRiL, Warszawa
  • Skirgiełło A. 1960. Grzyby – podstawczaki, borowikowe. PWN, Warszawa
  • Wojewoda W. 2003. Checklist of polish larger basidiomycetes. In: Mirek Z. (ed.). Biodiversity of Poland. Szafer Inst. Of Botany, Polish Academy of Science, Kraków


    © Jarosław Orłowski. Wszelkie prawa zatrzeżone!